Komentarz do Ramowego planu działań pomocowych MSZ na rok 2005 - stanowisko Grupy Zagranica

Dziękujemy za możliwość udziału w procesie konsultacji Ramowego planu działań pomocowych MSZ na 2005 r. Odpowiadając na przedstawiony nam dokument, dziękujemy za uwzględnienie w nim części postulatów zgłaszanych przez Grupę Zagranica odnośnie polskiej pomocy zagranicznej oraz przekazujemy nasze uwagi do treści planu.

Priorytetowe kierunki działań i obszary wsparcia:

1. Kraje priorytetowe. Uważamy za słuszną decyzję o kontynuacji pomocy dla krajów, które były priorytetowymi w roku ubiegłym. Wydaje się nam jednocześnie, że identyfikacja obszarów udzielania przez Polskę pomocy tym krajom, jak również kwot przekazywanej pomocy, powinna być w znacznej mierze oparta na wynikach ewaluacji programu przeprowadzonego w 2004 r., nad którym, jak napisano we wprowadzeniu, pracuje obecnie Wydział Współpracy Rozwojowej. Ze względu na skąpe informacje, jakie obecnie posiadamy nt. rodzajów projektów, które zostały zrealizowane w poszczególnych krajach oraz ich wyników, trudno jest nam odnosić się do zaproponowanej oferty pomocowej. Będziemy zobowiązani za przekazanie nam danych dotyczących ubiegłorocznej pomocy rozwojowej udzielonej przez Polskę.

2. Kraje w procesie transformacji. Uważamy, że dziedziny, w których przekazanie polskiego wsparcia uznano za szczególnie cenne, zostały zbyt szeroko zdefiniowane. Naszym zdaniem konieczna jest ich krytyczna weryfikacja pod kątem tych dziedzin, w których Polska w rzeczywistości może pochwalić się sukcesami i może stanowić przykład dla innych państw regionu, zaś przede wszystkim konieczne jest zachowanie zasady ownership i potraktowanie jako punkt wyjścia potrzeb zgłaszanych przez stronę przyjmującą naszą pomoc.
Wyrażamy również nadzieję, że w związku z przewidywanym włączeniem do realizacji działań pomocowych organów administracji publicznej i uczelni wyższych, rola organizacji pozarządowych w implementacji projektów nie zostanie zmarginalizowana.

Rozdział środków finansowych:

3. Środki na pomoc krajom w procesie transformacji zostały podzielone na te, dostępne dla organizacji pozarządowych w ramach otwartego konkursu oraz na te, dostępne dla administracji publicznej. Jesteśmy zdecydowanie przeciwni stosowaniu podziału według kryterium podmiotowego. Kwota 3 milionów złotych proponowana do rozdysponowania poprzez otwarty konkurs wydaje się nam jak najbardziej odpowiednia, jednak nie uważamy, aby te środki powinny być dostępne wyłącznie dla organizacji pozarządowych - widzimy wiele możliwości oraz woli podejmowania się realizacji projektów pomocowych przez ośrodki akademickie i samorządy lokalne. Również administracja publiczna powinna mieć możliwość uczestniczenia w otwartym konkursie ofert.
Z drugiej strony, przeznaczanie pozostałych środków w kwocie niemal 5 milionów złotych na projekty realizowane wyłącznie przez administrację publiczną wydaje się nam założeniem stawiającym pod znakiem zapytania możliwość realizacji programu w 2005 r. Nie kwestionując woli współpracy wielu organów administracji ze swoimi odpowiednikami w krajach przechodzących transformację, chcemy przypomnieć, że wiele z tychże instytucji posiada ograniczone doświadczenie w realizacji projektów międzynarodowych. Ponadto również w polskich ośrodkach akademickich, instytutach badawczych oraz w szeregu specjalistycznych organizacji pozarządowych, które aktywnie włączały się w proces reformowania państwa polskiego, istnieje odpowiedni zasób wiedzy, ludzi i możliwości, by realizować długoterminowe strategiczne programy pomocowe. Także ze względów organizacyjnych rozwiązaniem bardziej efektywnym mogą być projekty zarządzane przez organizacje pozarządowe i inne podmioty, w których jako eksperci będą wykorzystywani przedstawiciele polskiej administracji publicznej.

Uważamy, że kluczem do wydatkowania środków na pomoc krajom w okresie transformacji powinien być następujący podział na dwie grupy:

a) Precyzyjnie określone przez MSZ projekty, które mogą zostać sformułowane w formie długofalowych zadań, dających perspektywę wsparcia ze strony MSZ również w kolejnych latach budżetowych. Wybór wykonawcy może w tym przypadku następować poprzez wskazanie konkretnej instytucji/ organizacji na podstawie obiektywnych przesłanek o jej kwalifikacjach do wykonania zadania, lub poprzez konkurs na wykonanie, którego zakres można ograniczyć poprzez zaproszenie wybranych podmiotów do udziału w nim. Priorytetem w przypadku Ukrainy może być wsparcie procesu reform, ważne jest jednak skoncentrowanie działań na kilku dziedzinach i instytucjach, które zostaną wyłonione poprzez uzgodnienia z rządem ukraińskim, zaś same działania będą sprawnie koordynowane po stronie polskiej.

b) Otwarty konkurs grantowy o jasno sformułowanych priorytetach tematycznych, dostępny dla różnego typu podmiotów (organizacji, placówek oświatowych, jednostek samorządowych i administracji publicznej).

Obsługa polskiego programu współpracy rozwojowej

4. Doceniamy sprawne działanie Wydziału Współpracy Rozwojowej DSNZ i rozumiemy potrzebę zwiększania zasobów kadrowych wobec rosnącej liczby zadań, jednak nie uważamy budowania odrębnego nowego departamentu MSZ za właściwe rozwiązanie. Pozostajemy przekonani, że implementacją planu powinna zajmować się zewnętrzna wobec MSZ instytucja, będąca w stanie zapewnić kompleksową i sprawną obsługę programów pomocowych.

Edukacja w zakresie rozwoju międzynarodowego:

5. Proponujemy, by akcent w działaniach z zakresu edukacji na rzecz rozwoju został przesunięty bardziej w kierunku współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej i Sportu na rzecz włączania elementów edukacji globalnej do programów edukacyjnych, informowania i doszkalania nauczycieli oraz opracowania strategii edukacyjnej dla dzieci i młodzieży.