Wielu przyjaciół ze Wschodu obawia się, że wprowadzenie przez Polskę wiz oddzieli nas murem nie do przebycia. Dla organizacji pozarządowych, które od lat współpracują z partnerami zza wschodniej granicy, jest sprawą niezwykle istotną, by wprowadzenie tych wiz nie utrudniło kontaktów, nie było przyczyną napięć i nieporozumień. Uważamy, że nasi partnerzy: działacze organizacji pozarządowych, dziennikarze, ludzie kultury i nauki - osoby dla kontaktów między naszymi narodami szczególnie ważne - powinni być głównymi adresatami wszelkich udogodnień, jakie będą do pogodzenia z ogólnymi regułami, do których dostosowuje się Polska przystępując do Unii Europejskiej. Ten aspekt nie wyczerpuje jednak problemu wprowadzenia wiz. Uważamy, że najlepszym rozwiązaniem byłoby stworzenie takiego systemu wydawania wiz, który będzie przyjazny dla wszystkich obywateli Białorusi, Rosji i Ukrainy.

Oto nasze sugestie:

Wizy wielokrotne

Postulujemy jak najszersze stosowanie wiz wielokrotnych o długim okresie ważności (co najmniej rok), tzw. wiz narodowych.

Ułatwienia dla małego ruchu granicznego

Polska powinna poprzeć propozycje Komisji Europejskiej w sprawie Kaliningradu; zakładają one - w ramach małego ruchu granicznego - wydawanie wiz wielokrotnych o długim terminie ważności. Polska powinna sugerować UE, że takie rozwiązanie można by rozciągnąć także na Ukrainę i Białoruś (rejony przygraniczne). W realizowaniu takiej polityki Polska powinna współpracować ze Słowacją i Węgrami (przypadek Ukrainy) oraz Litwą (przypadek Kaliningradu i Białorusi).

Tanie wizy

Ceny wiz powinny być jak najniższe. Oznacza to pozostawienie ich na dotychczasowym poziomie, a w przypadku Ukrainy, jeśli dojdzie do jednostronnego zniesienia wiz przez ten kraj dla obywateli polskich, rozpatrzenie możliwości zniesienia opłat dla obywateli ukraińskich starających się o wizy polskie. Nie można stosować zasady wzajemności w sprawie cen wiz. Nawet jeśli Rosja i Białoruś będą pobierały od obywateli polskich wysokie stawki za wizy odpowiedzią strony polskiej nie może być wyrównywanie cen polskich wiz do tego poziomu. Ukarane będą bowiem nie władze tych państw, lecz zwykli obywatele.

Pośrednictwo wizowe

Należy umożliwiać składanie wniosków wizowych bez konieczności przyjazdu do konsulatu, ale np. w biurach podróży. Ułatwienia tego typu powinny dotyczyć wszystkich obywateli państwa, a nie ograniczać się jedynie do mniejszości polskiej. Przyznanie organizacjom mniejszości polskiej uprawnień do pośredniczenia przy składaniu wniosków wizowych może prowadzić do arbitralnych decyzji działaczy polonijnych kto jest Polakiem, a kto nim nie jest. W przypadku Ukrainy czy Białorusi trudno o jednoznaczne kryterium polskości. Władze polskie udzielając wybranym biurom podróży w krajach WNP uprawnień do pośredniczenia w składaniu wniosków wizowych muszą ściśle określić cenę za taką usługę.

Wizy Schengen jako wizy tranzytowe

Należy uznać wizy Schengen wydane przez każdy kraj UE za wizę tranzytową przez Polskę. Dzięki temu obywatele państw WNP, w tym sąsiedzi z Białorusi, Rosji i Ukrainy nie będą musieli starać się o polską wizę. Polskie konsulaty wydawać będą wizy tylko osobom, których celem podróży jest Polska.

Białoruś

Polityka wizowa nie może być odzwierciedleniem stanu stosunków politycznych Polski ze wschodnimi sąsiadami. Oznacza to, że Białoruś nie powinna być gorzej traktowana. Taka polityka sprawdzała się w latach dziewięćdziesiątych. Polska musi być zainteresowana jak największym otwarciem dla obywateli sąsiednich krajów. Szczególnie ważne jest to w przypadku państw popadających w samoizolację z przyczyn wewnątrzpolitycznych. Jeśli Polska chce prowadzić wobec Białorusi politykę "przyciągania", to nie może w sprawach wizowych stawiać obywateli białoruskich w gorszej sytuacji niż np. rosyjskich.

Ułatwienia dla obywateli polskich

Władze polskie prowadząc negocjacje z naszymi wschodnimi sąsiadami powinny sugerować rozwiązania organizacyjne i inne ułatwienia, które zapobiegną (może poza Ukrainą jeśli nie wprowadzi ona wiz dla Polaków) drastycznemu zmniejszeniu już i tak niewielkiej liczby wyjazdów obywateli polskich na Wschód.

Inwestycje w infrastrukturę konsularną

Wstępne szacunki dokonane przez MSZ dotyczące liczby wydawanych wiz przez jednego konsula wydają się nazbyt optymistyczne. Należy przygotować kadrę i fundusze na szybkie zwiększenie pracowników konsulatów, gdyby szacunki dotyczące inwestycji w zwiększenie obsługi konsularnej okazały się niewystarczające.

Doświadczenia sąsiadów

Należy z wielką uwagą przeanalizować doświadczenia Słowacji po wprowadzeniu wiz dla krajów WNP, zwłaszcza Ukrainy. Pomimo usprawnienia organizacji i zliberalizowania kryteriów wydawania wiz drastyczny spadek przekroczeń granicy przez obywateli ukraińskich okazał się zjawiskiem trwałym.

Traktowanie przekraczających granicę

Wprowadzeniu wiz powinien towarzyszyć szczególny nacisk na to, by polskie służby graniczne w równie profesjonalny i godny sposób odnosiły się do wszystkich osób przekraczających nasze granice, niezależnie od ich narodowości.

Rozbudowa przejść granicznych

Mimo nieuniknionego spadku liczby przekraczających granice osób - należy budować nowe i unowocześniać stare przejścia, w celu zagwarantowania godnych warunków przekraczania polskiej granicy, która na wiele lat pozostanie zewnętrzną granicą Unii (np. w przypadku granicy z Rosją należałoby podwoić liczbę przejść drogowych z obecnych trzech do sześciu).