List w sprawie umowy wizowej z Białorusią

Szanowny Panie Ministrze,

Podpisana 26 sierpnia br. w Mińsku umowa między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Republiki Białorusi o ruchu osobowym ustala stosunkowo niską opłatę za wizę oraz wprowadza szereg ułatwień w postaci przyśpieszonych procedur wydawania wiz, redukcji lub całkowitego zwolnienia z opłat wizowych. Niestety wśród przyjętych w umowie rozwiązań, które są niewątpliwym sukcesem polskiej dyplomacji, nie uwzględniono zgłaszanych przez nasze środowisko postulatów dotyczących ułatwień w dostępie do wiz dla osób, które uczestniczą w różnych formach współpracy z tym krajem prowadzonych przez organizacje pozarządowe oraz związane z mediami. Przesłane na ręce Pana Ministra w lipcu br. opracowanie o działaniach polskich organizacji pozarządowych adresowanych do Białorusi pokazuje istotną skalę tej współpracy i daje tym samym wyobrażenie jak dużej liczby osób mogą tego typu niekorzystne rozwiązania dotyczyć.

Nie wiemy czy brak postulowanych rozwiązań jest wynikiem odmowy ze strony białoruskiej czy też po prostu niedopatrzenia. Już ponad rok temu w przyjętym przez nasze środowisko dokumencie "Partnerstwo dla Polityki Zagranicznej" postulowaliśmy szereg szczegółowych ułatwień dotyczących uzyskiwania wiz, pisząc m.in. "Należy dołożyć szczególnych starań, aby osoby blisko współpracujące z naszym krajem, w tym partnerzy polskich organizacji pozarządowych, mogły korzystać z wszelkich ułatwień, które zminimalizują trudności związane z ubieganiem się o wizę". Nasze postulaty spotkały się z aprobatą Pana Ministra i co więcej w prowadzonych przez ostatnie miesiące działaniach polskiego rządu widać wysiłek by różnego typu ułatwienia wprowadzić. Niestety nie objęły one organizacji pozarządowych ani mediów. Poniżej przedstawiamy szczegółowy komentarz do zapisów umowy:

• Tryb wydawania wiz w ciągu 2 dni od dnia otrzymania stosownego wniosku dotyczy m.in. "członków delegacji oficjalnych, komisji międzyrządowych i grup roboczych uczestniczących w rozmowach i konsultacjach oraz przedsięwzięciach organizowanych przez organizacje międzynarodowe oraz organizatorów i uczestników wystaw, targów, konferencji i seminariów gospodarczych". Wnioskujemy zatem, że uczestnicy lub organizatorzy spotkań odbywających się w środowisku organizacji pozarządowych, które nie odbywają się pod auspicjami rządu lub innych władz publicznych lub też nie dotyczą tematyki gospodarczej nie mogą korzystać z przyśpieszonego trybu otrzymywania wizy.
• Wizy wielokrotne mogą być wydawane uczestnikom wymian "na szczeblu organów władzy państwowej i samorządu terytorialnego, niezależnie od ich dziedziny działalności", niestety nie wspomina się tu o uczestnikach wymian organizowanych przez organizacje pozarządowe, jak również szkoleń złożonych z cyklu spotkań.
• Wizy wydawane bezpłatnie otrzymują "uczestnicy imprez oświatowych, kulturalnych, naukowo-technicznych, sportowych odbywających się na szczeblu międzyrządowym, międzyresortowym i lokalnym". Wątpliwości budzi nieco anachronicznie skonstruowany katalog dziedzin współpracy: do jakiej np. kategorii zaliczyć warsztaty dziennikarskie, kursy dla sędziów, adwokatów, lekarzy itp.? Ponadto uczestnicy imprez, które odbywają się bez bezpośredniego zaangażowania rządu lub władz samorządowych, również wydają się być pozbawieni możliwości otrzymania bezpłatnej wizy.
• Kolejna kategoria osób, które mogą otrzymać bezpłatną wizę to "nauczyciele akademiccy, studenci, nauczyciele i osoby uczące się w ramach wymiany realizowanej zgodnie z obowiązującymi umowami międzynarodowymi" Taki zapis oznacza że stypendyści - korzystający ze stypendiów prywatnych fundacji czy indywidualnych uczelni (poza umowami międzyrządowymi), czy uczestnicy szkoleń organizowanych przez organizacje pozarządowe, są pozbawieni możliwości otrzymania bezpłatnej wizy.

Mamy oczywiście nadzieje, że w przypadku wiz wydawanych przez polskie placówki konsularne będziemy mogli liczyć na wykładnię rozszerzająca, dzięki której goście polskich organizacji pozarządowych będą mogli liczyć na przewidywane w umowie udogodnienia. Biorąc pod uwagę obecną sytuacje polityczną i zachowanie władz wobec innych państw trudno jednak przy braku wyraźnych zapisów w umowie będzie liczyć na wzajemność ze strony władz białoruskich.

Mamy nadzieję, że nasze uwagi mogą być jeszcze wzięte pod uwagę w związku z analogiczną umową jaką Polska wkrótce zawrze z Federacją Rosyjską oraz będą uwzględnione w praktycznych działaniach polskich służb konsularnych.

Łączę wyrazy szacunku,

Jakub Boratyński
(w imieniu Grupy Zagranica)

Grupa Zagranica skupia następujące organizacje:

Caritas Polska,

CASE - Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych,

Dom Pojednania i Spotkań im. Św. Maksymiliana M. Kolbego w Gdańsku,

Fundacja "Edukacja dla Demokracji",

Fundacja "Nowy Staw",

Fundacja im. Stefana Batorego,

Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych,

Fundacja Komunikacji Społecznej,

Fundacja Partners Polska,

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej

Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego,

Fundacja Solidarności Polsko-Czesko-Słowackiej

Fundacja Wspomagania Wsi,

Helsińska Fundacja Praw Człowieka,

Instytut Spraw Publicznych,

Kolegium Europy Wschodniej

Małopolskie Towarzystwo Oświatowe,

Polska Akcja Humanitarna,

Polska Misja Medyczna,

Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności,

Stowarzyszenie Jeden Świat - Service Civil International Polska,

Stowarzyszenie na rzecz Forum Inicjatyw Pozarządowych