Spotkania przedstawicieli organizacji należących do Grupy Zagranica z
reprezentantami MSZ, 31 lipca 2003
Celem spotkania było przedstawienie przez organizacje pozarządowe
zajmujące się pomocą zagraniczną opinii na temat ministerialnego
projektu "Strategii Polskiej Współpracy na rzecz Rozwoju" i poznanie odpowiedzi na
zgłoszone uwagi - zarówno przedstawione podczas spotkania, jak i zawarte w
komentarzu, który Grupa Zagranica przekazała Ministerstwu w liście z 10 lipca 2003.
Podsekretarz stanu MSZ Jan Truszczyński przedstawił przygotowywaną
strategię jako punkt wyjścia do stworzenia całościowego systemu realizowania przez Polską polityki
pomocowej. Zauważył, że powstanie takiego systemu stało się szczególnie pilne wobec perspektywy
kilkukrotnego zwiększenia środków przeznaczanych przez Polskę na pomoc zagraniczną, wynikającego z
przystąpienia Polski do Unii Europejskiej (prawdopodobnie do ok. 30 mln złotych w roku 2004, 40 mln
w 2005 i 50 mln. w 2006). Zaznaczył, że Polska wciąż nie dysponując takim systemem jest spóźniona
wobec niektórych krajów wspólnie z nami przystępujących do Unii Europejskiej. Właśnie dlatego,
przekonywał, warto przyjąć strategię bez dokonywania w niej zasadniczych zmian, zwłaszcza, że
została już zaakceptowana w konsultacjach międzyresortowych.
Otwierając spotkanie minister Truszczyński podkreślił również, że
polskie działania pomocowe będę bezpośrednio realizowane przede wszystkim nie przez organy
administracji publicznej, lecz przez inne podmioty, w tym organizacje pozarządowe.
Najważniejsze uwagi do zapisów projektu strategii zgłoszone podczas
spotkania przez przedstawicieli organizacji należących do Grupy "Zagranica":
A) Podstawowa słabość strategii wynika z konsekwentnego unikania przez
jej autorów decyzji, na jakiego rodzaju działaniach i na jakich obszarach geograficznych
skoncentruje się polska polityka pomocowa. Tymczasem nieokreślenie konkretnych priorytetów,
dzielenie skromnych zasobów pomiędzy wiele różnych działań i obszarów, może łatwo spowodować, że
polska pomoc będzie mało skuteczna i mało zauważalna (prof. Jerzy Regulski, Beata Juraszek-Kopacz,
Krzysztof Stanowski, Jakub Boratyński).
Prof. Regulski jako główne kryteria wyboru priorytetów w dziedzinie
pomocy zagranicznej zaproponował 1) przyczynianie się do stabilizacji regionów istotnych z punktu
widzenia bezpieczeństwa Polski 2) tworzenie wizerunku Polski jako kraju stabilnego, który odniósł
sukces w transformacji ustrojowej.
Wśród przedstawicieli organizacji pozarządowych zabierających głos w
dyskusji przeważała opinia, że specjalnością Polski mogłaby stać się pomoc w zakresie transformacji
ustrojowej (prof. Regulski, Beata Juraszek-Kopacz, Krzysztof Stanowski). Stanowski podkreślił, że
jednoznaczne zaliczenie wspierania procesu demokratyzacji do realizowanej przez Polskę pomocy
zagranicznej, którego w projekcie strategii zabrakło, byłoby ważne w kontekście toczącej się na
forum europejskim dyskusji na temat zakresu definicji pomocy rozwojowej. Jako obszar szczególnej
aktywności polskiej polityki pomocowej proponowano Białoruś, Ukrainę, Zakaukazie, Mołdowę i Bałkany
Zachodnie. Jednocześnie wspomniano o potrzebie dostarczania pomocy w krajach spoza tego regionu,
jak choćby w Czarnej Afryce, stanowiącej obszar, którego sytuacja jest w skali świata najbardziej
dramatyczna (ks. Wojciech Łazewski).
Odpowiadając minister Truszczyński stwierdził, że Polska nie może
ograniczyć swoich działań pomocowych do udzielania pomocy technicznej związanej z transformacją
miedzy innymi dlatego, że partnerzy zachodnioeuropejscy oczekują od nas zaangażowania w zwalczanie
ubóstwa w krajach najbiedniejszych. Truszczyński pozostał przy swojej opinii, że proporcji między
środkami przeznaczanymi na pomoc krajom "bliższym" i "dalszym" nie należy
zapisywać w strategii, która jest dokumentem długofalowym, lecz w programach, które będą stanowiły
jej doprecyzowanie w okresach 1-3 letnich. Tego samego zdania była Elżbieta Lipska, która zwróciła
uwagę na trudność właściwego ustalenia priorytetów w dłuższej perspektywie, wynikającą ze
zmienności sytuacji międzynarodowej.
Zdaniem ministra Truszczyńskiego przeciwko jednoznacznemu określaniu
priorytetów polskiej polityki pomocowej w "Strategii Polskiej Współpracy na rzecz
Rozwoju" przemawia również fakt, że decyzja taka musiałaby zostać poprzedzona wielomiesięczną
dyskusją (w samym MSZ, ale również z innymi ministerstwami zaangażowanymi w pomoc zagraniczną) - co
znacznie opóźniłoby przyjęcie przygotowywanego dokumentu.
Pomiędzy stronami dyskusji ujawniła się odmienność sposobu rozumienia,
czym właściwie jest "strategia". O ile dla urzędników MSZ oznaczała dokument o
charakterze ogólnym, stanowiący punkt wyjścia do dalszych prac, o tyle przedstawiciele organizacji
spodziewali się, że zawrze konkretną wizję opisywanej działalności i określi jej podstawowe
kierunki.
B) Przedstawiciele organizacji z zadowoleniem przyjęli zapisanie w
strategii zamiaru stworzenia instytucji rozdzielającej środki na pomoc zagraniczną znajdujące się w
gestii rządu, i kontrolującej realizację finansowanych projektów.
Przedstawili natomiast zastrzeżenia wobec przewidzianej w projekcie
podwójnej roli Fundacji "Wiedzieć Jak", która byłaby zarówno grantodawcą, jak i
bezpośrednim realizatorem niektórych działań pomocowych. Takie rozwiązanie grozi powstaniem
nieuczciwej konkurencji o środki między instytucją, która decyduje o ich podziale a organizacjami
pozarządowymi, które się o nie ubiegają (prof. Regulski). Z opinia prof. Regulskiego zgodził się
prezes Fundacji "Wiedzieć Jak" Jacek Kluczkowski stwierdzając, że instytucja wdrażająca
politykę pomocową może pełnić wyłącznie jedną z ról: grantodawcy albo realizatora projektów. Dodał
również, że Fundacja przygotowuje się do uczestniczenia w konkursie, który wyłoni instytucję
odpowiedzialną za podział środków na pomoc zagraniczną i za kontrolę ich wykorzystania. Podczas
spotkania przedstawiciele organizacji zgodnie podkreślali konieczność stworzenia przejrzystych
procedur, dotyczących dystrybucji środków przekazywanych przez rząd na politykę pomocową.
Prof. Regulski zakwestionował również zgodność zapisów dotyczących
roli Fundacji "Wiedzieć Jak" z ustawą o zamówieniach publicznych.
Odpowiadając minister Truszczyński stwierdził, że po konsultacjach z
Ministerstwem Finansów projekt strategii został już uzgodniony ze wspomnianą ustawą, natomiast
organizacje pozarządowe zaproszone na spotkanie otrzymały niestety wcześniejszą wersję projektu, w
której brakuje tych ostatnio wprowadzonych poprawek.
Przejrzawszy nową wersję projektu strategii prof. Regulski zauważył
jednak, że zmiana w dyskutowanych zapisach polega przede wszystkim na zastąpieniu nazwy
"Fundacja Wiedzieć Jak" terminem "Instytucja wdrażająca", natomiast wątpliwości
dotyczące podwójnej roli instytucji, która ma zostać powołana, pozostają aktualne.
C) Przedstawiciele organizacji należących do Grupy
"Zagranica" wyrazili także wątpliwość co do zasadności powoływania kolejnego ciała
konsultacyjnego - Rady ds. Współpracy Rozwojowej - obawiając się, że nadmierna liczba ciał
konsultacyjnych osłabi ich znaczenie.
Odpowiadając minister Truszczyński podkreślił potrzebę konsultacji z
przedstawicielami instytucji nierządowych, dopuszczając jednak możliwość zmiany zaproponowanego w
projekcie strategii sposobu ich przeprowadzania.
D) Przedstawiciele organizacji uczestniczący w spotkaniu zgłosili
również następujące uwagi i propozycje:
- Państwowe i pozarządowe instytucje zajmujące się pomocą zagraniczną
powinny podjąć współpracę przy kształtowaniu przychylnej postawy polskiego społeczeństwa wobec
udzielania przez Polskę pomocy zagranicznej. Jednym z działań, które warto byłoby podjąć w tym
celu, jest odpowiednia edukacja (Urszula Doroszewska).
- Pozycję polskich organizacji na międzynarodowym rynku pomocy
zagranicznej osłabia niedostępność kredytów na finansowanie ich działalności (prof. Regulski).
- Dla wizerunku Polski korzystne byłoby wnoszenie częściowego wkładu w
finansowanie inicjatyw pomocowych, realizowanych przede wszystkim ze środków zagranicznych (
Stanowski), a także przyjmowanie przez Polskę odpowiedzialności za realizowanie fragmentów
miedzynarodowych projektów pomocowych - rozwiązanie proponowane jako alternatywne wobec pracy
polskich ekspertów pod szyldem instytucji zagranicznych (prof. Regulski).
- Warto rozważyć rozpoczęcie przez polskie placówki dyplomatyczne w
wybranych krajach działalności polegającej na wspieraniu - choćby niewielkimi kwotami - lokalnych
inicjatyw obywatelskich (Przemysław Radwan-Rohrenschef).
Przedstawiciele organizacji wyrazili chęć dalszego uczestniczenia w
konsultacjach, w tym dotyczących ustawy o pomocy zagranicznej i procedur związanych z finansowaniem
działań realizowanych w ramach polskiej polityki pomocowej. Jednocześnie zaproponowali swoje
uczestnictwo już na etapie prac roboczych, kiedy kształt przygotowywanych dokumentów może jeszcze w
pełni podlegać dyskusji. Wyrazili przy tym rozczarowanie, że konsultacje dotyczące projektu
"Strategii Polskiej Współpracy na rzecz Rozwoju" odbywają się na tyle późno, że potrzeba
szybkiego przyjęcia omawianego dokumentu ogranicza możliwość jego udoskonalenia (Juraszek-Kopacz,
Boratyński, Stanowski).
Mimo że na początku spotkania minister Truszczyński sugerował, że do
projektu strategii nie warto wprowadzać większych zmian, na zakończenie zapowiedział, że
uwzględnienie część zgłoszonych przez organizacje uwag (zaznaczając, że nie należą do nich sugestie
sprecyzowania tematycznych i georaficznych priorytetów polskiej polityki pomocowej). Zmiany zostaną
wprowadzone w przyszłym tygodniu, a następnie poprawiona wersja projektu strategii zostanie
rozesłana w trybie obiegowym do resortów zaangażowanych w pomoc zagraniczną. Zgodnie z planem do
końca sierpnia dokument zostanie przedyskutowany przez kierownictwo MSZ, a następnie przekazany
Radzie Ministrów - i w połowie września przyjęty przez rząd. Dokument zostanie przekazany Grupie
"Zagranica". Po wakacjach rozpoczną się natomiast prace nad procedurami dotyczącymi
wykorzystania funduszy przeznaczanych przez Polskę na politykę pomocową. Do udziału w nich minister
Truszczyński zaprosił również przedstawicieli organizacji pozarządowych, posiadających odpowiednie
kompetencje.
Spotkanie odbyło się w siedzibie MSZ. Uczestniczyli w nim:
Jakub Boratyński, Fundacja im. Stefana Batorego; Urszula Doroszewska,
Towarzystwo Demokratyczne Wschód; Ilona Gosk, Fundacja Inicjatyw Społeczno-ekonomicznych; Grzegorz
Gruca, Polska Akcja Humanitarna; Ilona Iłowiecka, Fundacja Partners Polska; Barbara Imiołczyk,
Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej; Beata Juraszek-Kopacz, Fundacja Rozwoju Społeczeństwa
Obywatelskiego; Sylwia Kanarek, Ministerstwo Spraw Zagranicznych; Paweł Kazanecki,
Wschodnioeuropejskie Centrum Demokratyczne; Tomasz Knothe, Ministerstwo Spraw Zagranicznych; Jacek
Kluczkowski, Fundacja Wiedzieć Jak; Elżbieta Lipska, Polska Misja Medyczna; ks. Wiojciech Łazewski,
Caritas Polska; Krzysztof Nowaczek, Fundacja Nowy Staw; Andrij Pawłowicz, Stowarzyszenie Szkoła
Liderów; Tomasz Płachecki, go2east.ngo.pl; Przemysław Radwan-Rohrenschef, Stowarzyszenie Szkoła
Liderów; Jerzy Regulski, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej; Krzysztof Rilvek, PAUCI; Krzysztof
Stanowski, Fundacja Edukacja dla Demokracji; Piotr Szczepański, Fundacja Wspomagania Wsi; Zbigniew
Szymański, Ministerstwo Spraw Zagranicznych; Jan Truszczyński, Ministerstwo Spraw Zagranicznych
Opracowanie: Tomasz Płachecki
