Komentarz do Ramowego planu działań
pomocowych MSZ na 2004 - stanowisko organizacji pozarządowych działających w Grupie Zagranica
Z zadowoleniem przyjęliśmy powstanie dokumentu, który będzie wytyczał
kierunki i sposoby udzielania przez MSZ pomocy rozwojowej w 2004 r., jak również poddanie dokumentu
procesowi konsultacji z sektorem pozarządowym. Odpowiadając na przedstawiony nam dokument,
proponujemy uwzględnienie zamieszczonych w niniejszym tekście sugestii.
Uwagi do poszczególnych punktów Ramowego planu działań pomocowych MSZ
na 2004:
Priorytetowe kierunki działań i
obszary wsparcia:
1 . Uważamy za słuszną decyzję o dołączeniu do krajów priorytetowych, jakimi są Angola, Gruzja,
Mołdowa, Irak i Wietnam, również Afganistanu. Dobrze, że wśród priorytetowych obszarów polskiej
pomocy rozwojowej znalazły się kraje kontynentu afrykańskiego i azjatyckiego.
2. Martwi nas nieuwzględnienie w planach udzielania pomocy państw
takich, jak Ukraina i Białoruś oraz inne kraje Wspólnoty Niepodległych Państw, które potrzebują
polskiego wsparcia w niemal każdej sferze życia publicznego. Rozumiemy, że ze względu na wskaźniki
rozwoju kraje te nie mieszczą się w definicji ODA, jednak uważamy, że waga pomocy udzielanej im
przez Polskę jest na tyle duża, iż powinno to znaleźć odbicie w strategii działania Ministerstwa
Spraw Zagranicznych. Popieramy działania zmierzające do przekazania celowej rezerwy budżetowej na
pomoc dla Wschodu z Kancelarii Prezesa Rady Ministrów do MSZ i stworzenia otwartej procedury
konkursowej na wykorzystanie tych środków.
3. Ponieważ kwoty, jakie przeznaczono na poszczególne kraje
priorytetowe są nieduże, postulujemy, by biorąc pod uwagę warunki lokalne i możliwości działania
podmiotów realizujących pomoc bardziej skonkretyzować terytorialny zasięg pomocy i skupić się na
wybranych jednostkach administracyjnych krajów priorytetowych tam, gdzie okaże się to uzasadnione.
W ten sposób polska pomoc będzie efektywniej wykorzystywana i bardziej dostrzegalna.
4. Postulujemy, by w Ramowym planie działań pomocowych MSZ na rok 2004
jako jedną z dziedzin wsparcia uwzględnić pomoc MSZ dla misji humanitarnych polskich organizacji
pozarządowych, szczególnie w tych miejscach, gdzie takie misje mogą przekształcić się w stałe misje
rozwojowe.
5. Ważnym elementem pomocy na rzecz rozwoju powinna być edukacja
polskiego społeczeństwa na temat zagadnień rozwojowych. Tylko poprzez wieloletnią rzetelną edukację
można uwrażliwić i zapoznać społeczeństwo z problemami krajów rozwijających się, zwiększając tym
samym zrozumienie dla pomocy kierowanej za granicę, a w konsekwencji ilość dostępnych na tę pomoc
środków. W przygotowanym Ramowym planie działań ten aspekt jest nieobecny, również Ministerstwo
Edukacji Narodowej i Sportu nie przewidziało finansowania projektów nt. edukacji rozwojowej. W
związku z tym postulujemy, by MSZ:
a) przeznaczył 10 procent budżetu na pomoc rozwojową na wsparcie edukacji rozwojowej w Polsce w
drodze otwartego konkursu dla organizacji pozarządowych;
b) rozpoczął dialog z MENiS i polskimi organizacjami rozwojowymi na temat wsparcia edukacji
rozwojowej w polskim systemie edukacji.
Rozdział środków
finansowych:
6. Proponujemy uwzględnienie w przygotowywanym projekcie Ustawy o
realizacji pomocy na rzecz rozwoju mechanizmu automatycznego dotowania w 10% wartości projektów
rozwojowych, które uzyskują finansowanie z Komisji Europejskiej. Rozwiązanie takie sprawdza się
bardzo dobrze w Austrii, a jego powtórzenie w Polsce ułatwi przyciągnięcie do polskich instytucji
sporych środków przeznaczanych przez Unię Europejską na pomoc rozwojową.
7. Uważamy, że w krajach Europy Wschodniej, w szczególności na
Ukrainie, powinny działać fundusze małych grantów przy polskich ambasadach, na wzór programów
grantowych ambasad państw zachodnich. Fundusze tego typu nie wymagają dużych nakładów, poszczególne
dotacje udzielane są na nieduże kwoty, jednak ich użyteczność dla społeczności danego kraju jest
bardzo wysoka. Programy małych grantów stanowią również dobry sposób promowania pozytywnego
wizerunku Polski w świecie.
Implementacja Ramowego planu działań
pomocowych:
8. Nie podzielamy stanowiska MSZ o odsunięciu w czasie decyzji o
utworzeniu polskiej agencji pomocy rozwojowej lub wyborze, zgodnie z zapisami Strategii współpracy
na rzecz rozwoju, instytucji wdrażającej strategię. Uważamy, że należy jak najszybciej doprowadzić
do rozdzielenia funkcji kształtowania polityki państwa w zakresie pomocy rozwojowej, którą sprawuje
MSZ, od realizacji procedur konkursowych i działalności grantodawczej, która powinna być
realizowana przez odrębną od Ministerstwa instytucję. W naszym mniemaniu mała ilość środków, jakie
byłyby do dyspozycji agencji, nie stanowi przeszkody, ale wręcz ułatwienie w początkowym etapie
działania agencji i minimalizuje ryzyko porażki.
9. Ramowy plan działania należy koniecznie uzupełnić o stworzenie
specjalnego szybkiego trybu udostępniania środków w przypadkach katastrof humanitarnych i akcji
ratowniczych. Środki przeznaczone na ten cel powinny być dostępne dla korzystających z nich
podmiotów natychmiastowo, o każdej porze dnia lub nocy poprzez uruchomienie prostej procedury. W
sytuacjach katastrof nagła pomoc jest najbardziej potrzebna i pozwala zminimalizować późniejsze
wydatki. Zapis o trybie udostępniania środków na pomoc w nagłych przypadkach powinien być również
zawarty w Ustawie o realizacji pomocy na rzecz rozwoju.
10. Biorąc pod uwagę ograniczone w chwili obecnej możliwości działania
polskich podmiotów w Angoli i Wietnamie, przekazywanie pomocy poprzez ambasady w tych krajach
wydaje się być uzasadnione, jednakże wsparcie działania polskich organizacji pozarządowych w żadnym
z krajów priorytetowych nie powinno być z góry wykluczone. Konieczne jest również stworzenie jasnej
procedury ubiegania się o te środki.
11. Uważamy natomiast, że pomoc dla Afganistanu powinna odbywać się na
takich zasadach, jak dla pozostałych krajów priorytetowych - poprzez procedury konkursowe.
12. Z naszego punktu widzenia sedno realizacji proponowanego programu
leży w sformułowaniu konkursów w taki sposób, by ich procedury były jasne i czytelne oraz dawały
wystarczająco dużo czasu na realizację zatwierdzonych projektów.
Grupa Zagranica w odpowiedzi na propozycję udziału w dalszych
konsultacjach przedstawioną nam podczas spotkania z Ministrem Janem Truszczyńskim 11 marca br.,
wydeleguje przedstawicieli do prac nad procedurami udzielania pomocy humanitarnej, procedurami
przetargowymi oraz do konsultacji na etapie roboczych prac nad Ustawą o realizacji pomocy na rzecz
rozwoju. Wyrażamy wolę współpracy i przekazywania posiadanych przez nas informacji na temat
funkcjonowania istniejących procedur w krajach, które od lat udzielają pomocy rozwojowej.
